พระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า แต่ละคำคือพระมหากรุณาคุณ ทรงตรัสรู้ มีค่ามากสำหรับที่จะทำให้คนอื่นได้มีความเข้าใจจริงๆ ในเรื่องของกรรม ในการเห็นโทษของอกุศล ในเรื่องของการละชั่ว ทำความดีให้ถึงพร้อม และชำระจิตให้บริสุทธิ์หมดจดจากอกุศล เป็นต้น ถ้าไม่มีการตรัสรู้ของพระองค์ ก็เหมือนคนตาบอดไม่รู้ทางไป
ชีวิตจะไปทางไหน
วันหนึ่งๆ คือชีวิตประจำวัน เป็นไปในกุศลมาก หรืออกุศลมาก เมื่อเข้าใจชีวิตตามความเป็นจริงก็จะเห็นชัดว่า กำลังก้าวไปสู่อะไร ไปสู่เหว ที่จะตกลงไปลึกๆ จะไปสู่ห้วงน้ำใหญ่ หรือว่าค่อยๆ ขยับออกให้พ้นจากทางนั้น แต่ว่าวันหนึ่งๆ จะเห็นได้ว่า ก้าวไปสู่ทางที่จะทำให้มัวเมามากกว่าการที่จะก้าวไปสู่ทางที่สร่างจากความเมา ถ้าไม่มีการฟังพระธรรมเลยทุกวัน จะต้องถูกครอบงำด้วยความมัวเมาไม่มีวันสร่าง แต่เมื่อใดที่มีความเข้าใจในพระธรรม และพิจารณารู้ความคิดของตนเอง ก็จะเห็นได้ว่า ทางที่ควรจะก้าวไปนั้น ควรจะเป็นไปในทางกุศล
ซึ่งถ้าจะสังเกตจากชีวิตของท่านเองโดยละเอียดขึ้น ก็จะรู้ได้ว่าการกระทำทางกาย หรือทางวาจา ในวันหนึ่งๆ นี้ ซึ่งดูเหมือนกับว่า ก็ไม่ใช่เป็นภัยร้ายแรง แต่ในขณะใดที่สติสัมปชัญญะเกิด จะรู้ได้ว่าบางขณะ แม้แต่คำพูดนั้นก็พูดไปตามความคิดที่กำลังโกรธ คือคำพูดนั้นเอง พูดเพื่อให้คนอื่นรู้ว่าท่านกำลังโกรธ แม้จะไม่ใช้คำที่หยาบคาย เวลาที่โกรธ คิดโกรธ เพราะฉะนั้น วาจาตามความคิด แม้ว่าจะไม่ใช้คำหยาบ แต่ก็ยังเป็นคำพูดที่ทำให้คนฟังรู้ว่าท่านกำลังโกรธ
ชีวิตประจำวันตามความเป็นจริง ซึ่งแม้ว่าจะสะสมกุศลมาสักเท่าไร แต่ถ้าไม่ใช่ผู้ที่ฟังพระธรรมศึกษาพระธรรม อบรมเจริญปัญญา ที่จะรู้ลักษณะของสภาพธรรมว่า ไม่ใช่สัตว์ บุคคล ตัวตนจริงๆ ก็ไม่สามารถที่จะละคลายอกุศลนั้นๆ เพียงแต่ว่าเป็นผู้มีสติสัมปชัญญะ มีการระลึกได้เร็วกว่าบุคคลซึ่งไม่เคยฟังพระธรรม เพราะทุกคนก็โกรธ แต่ว่าโกรธแล้ว จะระลึกได้ในขณะนั้นไหมว่า ขณะนั้นได้มีการกระทำทางกาย ทางวาจา ซึ่งเป็นไปตามความคิด หรือความโกรธในขณะนั้น
เพราะฉะนั้น ผลจากการฟังพระธรม แล้วเข้าใจพระธรรม ก็เป็นการที่จะรู้ว่า ความคิดของเราเองในวันหนึ่งๆ เปลี่ยนจากอกุศล เป็นกุศลเพิ่มขึ้นหรือไม่ คือคิดที่จะละคลาย อกุศลหรือยัง เช่นคิดที่จะไม่ผูกโกรธ เตือนบ่อยๆ เพราะว่าความโกรธนี้ทุกคนมี มีแล้วบางคนก็ไม่ลืม โกรธนาน อาจจะโกรธแต่ก่อนนี้ ๓ วัน ก็อาจจะลดลงมาบ้างเหลือสัก ๒ วัน หรือเหลือสักครึ่งวัน หรือว่าสักชั่วครู่ แต่เห็นประโยชน์ไหมว่านี่คือผลจากการฟังเข้าใจพระธรรม แล้วก็พิจารณาพระธรรม มีการคิดที่จะอภัย และมีการที่จะคิดถึงคนอื่นด้วยความเมตตา
พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงพระธรรมในเรื่องของกุศลทั้งหลาย แต่ผู้ที่มีอุปนิสัยยังดื้อ หรือยังกระด้าง ยังไม่อ่อนโยน ก็ต้องทรงแสดงเรื่องของอกุศลไว้มากๆ ให้เห็นโทษของอกุศล ถ้าจะระลึกได้ เคยโกรธใครไว้ เคยไม่ชอบใคร แล้วในขณะนี้ คิดอย่างไร นี่ควรที่จะได้พิจารณา แล้วได้ประโยชน์จากการฟังพระธรรมเข้าใจพระธรรม.