สภาพธรรมที่ดีงาม ที่เกิดขึ้นเป็นไปในชีวิตประจำวัน ไม่ว่าจะเป็นการให้ทาน รักษาศีล มีเมตตา มีความเป็นมิตรเป็นเพื่อน หวังดีต่อผู้อื่น ไม่หวังร้าย พร้อมที่จะให้ความช่วยเหลือผู้อื่นได้ทุกเมื่อ ตลอดจนถึงการฟังพระธรรม ศึกษาพระธรรมอบรมเจริญปัญญา สะสมความเข้าใจถูกเห็นถูกไปตามลำดับ เป็นการประพฤติธรรม ทั้งหมดเป็นไปเป็นเพื่อชำระจิตใจของตนให้สะอาดจากอกุศลธรรม
การประพฤติธรรม
การประพฤติธรรม ได้แก่ ความน้อมประพฤติในสิ่งที่ดีงาม ในขณะที่กุศลธรรมเกิดขึ้นเป็นไป การประพฤติธรรม เป็นมงคล เป็นเหตุแห่งความเจริญอย่างแท้จริง
“พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ดังนี้ว่า ดูกร คฤหบดีทั้งหลาย เพราะเหตุที่มีการประพฤติธรรม ประพฤติสม่ำเสมอ สัตว์บางเหล่าในโลกนี้ เบื้องหน้าแต่ตายเพราะกายแตก ย่อมเข้าถึงสุคติโลกสวรรค์ ดังนี้”
พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า เมื่อพระองค์ทรงตรัสรู้สภาพธรรมตามความเป็นจริงแล้ว ก็ทรงแสดงพระธรรมซึ่งเป็นคำสอนแก่พุทธบริษัทเพื่อให้เข้าใจธรรม คือสิ่งที่มีจริง ตามความเป็นจริง ไม่ว่าจะอ่านข้อความใดในพระไตรปิฎก ก็ไม่พ้นไปจากเพื่อให้เข้าใจธรรมตามความเป็นจริง
พระธรรมที่พระผู้มีพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงตลอด ๔๕ พรรษานั้น มีความละเอียดลึกชึ้ง อย่างยิ่ง เป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูลแก่ผู้ที่ได้ศึกษาและมีความเข้าใจไปตามลำดับอย่างแท้จริง เพราะทุกส่วนของคำสอนที่พระองค์ทรงแสดงนั้น เป็นเครื่องเตือนเพื่อความเป็นผู้ไม่ประมาทในชีวิต เพื่อความประพฤติที่ดีงามทั้งทางกาย ทางวาจา และทางใจ ตามความเป็นจริงแล้ว ขณะที่มีความประพฤติดีงาม วิรัติงดเว้นจากทุจริตประการต่างๆ ไม่กระทำอกุศลทั้งหลาย ได้แก่ ฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ ประพฤติผิดในกาม พูดเท็จ พูดส่อเสียด พูดคำหยาบ พูดเพ้อเจ้อ เพ่งเล็งอยากได้สิ่งของของผู้อื่น พยาบาทปองร้ายผู้อื่น และเห็นผิด เป็นผู้ตั้งจิตไว้ชอบในกุศลกรรมบถ ๑๐ ประการ มีการงดเว้นจากการฆ่าสัตว์ เป็นต้น นี้เรียกว่า การประพฤติธรรม เป็นความประพฤติที่เป็นไปเพื่อขัดเกลาละคลายซึ่งอกุศลธรรมทั้งหลาย ไม่ใช่ตัวตนที่ประพฤติ แต่เป็นกุศลธรรมที่เกิดขึ้นเป็นไป กุศลธรรม มีหลายขั้น ขั้นทาน ขั้นศีล ขั้นความสงบของจิต ก็รักษาผู้ประพฤติไม่ให้ตกไปในอบายภูมิ แต่รักษาให้เกิดในสุคติภูมิ และยิ่งถ้าเป็นกุศลธรรมที่เป็นขั้นโลกุตตระ ก็เป็นการรักษาอย่างยิ่ง คือ รักษาให้พ้นจากทุกข์ในวัฏฏะ
ดังนั้น สภาพธรรมที่ดีงาม ที่เกิดขึ้นเป็นไปในชีวิตประจำวัน ไม่ว่าจะเป็นการให้ทาน การรักษาศีล การมีเมตตา มีความเป็นมิตร มีความเป็นเพื่อนหวังดีต่อผู้อื่น ไม่หวังร้าย พร้อมที่จะให้ความช่วยเหลือผู้อื่นได้ทุกเมื่อ ตลอดจนถึงการฟังพระธรรม ศึกษาพระธรรมอบรมเจริญปัญญา สะสมความเข้าใจถูกเห็นถูกไปตามลำดับ ก็เป็นการประพฤติธรรม ทั้งหมด เป็นไปเป็นเพื่อชำระจิตใจของตนให้สะอาดจากอกุศลธรรมอย่างแท้จริง.
