การยึดถือสภาพธรรมทั้งหลาย ว่าเป็นคน สัตว์ สิ่งของ เป็นเรา ด้วยความไม่รู้ เป็นที่มาของทุกข์ ทั้งปวง ท่านจึงได้กล่าวว่า “อุปาทานขันธ์ ๕ เป็นต้วทกข์” ดังนั้นการฟังพระธรรมศึกษาพระธรรม เพื่อเข้าใจความเป็น อนัตตา จึงสามารถละคลายความทุกข์ได้ ไปตามลำดับ
การดับทุกข์
ชีวิตประจำวันของทุกคน ซึ่งมีทุกข์คงจะไม่มีใครเลยซึ่งเกิดมาแล้วไม่มีทุกข์ เพียงแต่ว่าจะทุกข์มาก จะทุกข์น้อย จะทุกข์กาย หรือ จะทุกข์ใจ แต่ว่ามีใครที่จะพิจารณาว่า ทุกข์นั้นเกิดจากความต้องการ และแสวงหาสิ่งต่างๆ อย่างไม่รู้จบ ถ้าได้มาก็พอใจ ถ้าไม่ได้ก็เป็นทุกข์ เพราะฉะนั้น ถ้ามีปัญญาที่จะเห็นถูกในความจริงว่าไม่ใช่เรา เพียงละคลายการยึดถือ นามธรรม รูปธรรม ว่าเป็นตัวตน และสามารถที่จะเข้าใจลักษณะของสภาพธรรมะในวันหนึ่งๆ ก็จะทำให้ความทุกข์เบาบางได้
โดยทั่วไป คนมีความทุกข์เพราะ อวิชชาและตัณหา เพราะดับอวิชชาและตัณหาได้จึงพ้นจากทุกข์ การศึกษาพระธรรมคำสอนของพระพุทธเจ้า อันเป็นหนทาง เพื่อการดับทุกข์ พร้อมทั้งเหตุของทุกข์ เริ่มต้นตั้งการศึกษาตามลำดับ คือการฟังให้เข้าใจ ทุกอย่างเป็นเพียงธรรมอย่างหนึ่งเท่านั้น เกิดเพราะปัจจัย ไม่มีเรา ไม่มีคนอื่น และการฟังพระธรรมบ่อย ๆ ทำให้ใจของเรา คิดในสิ่งที่ดี ๆ มากขึ้น เมื่อเข้าใจความจริงที่กำลังปรากฏมากขึ้น มีปัญญามากขึ้น จะทำให้ละคลายความยึดถือในสิ่งต่าง ๆ น้อยลงแต่ต้องใช้เวลา พระอริยบุคคลทั้งหลาย ในสมัยครั้งพุทธกาล เมื่อท่านอบรมเจริญปัญญาจนคมกล้า สามารถดับการยึดมั่นถือมั่น ในสิ่งทั้งปวงได้ เพราะท่านมีปัญญานั่นเอง
การละกิเลสต้องเป็นไปตามลำดับ กิเลสที่ละเป็นอันดับแรกคือ ความยึดถือว่าเป็นสัตว์ บุคคล เป็นเรา ที่เป็นความเห็นผิด ไม่ใช่ความยึดติดด้วยโลภะ เพราะฉะนั้นการยึดติดด้วยโลภะในความพอใจในสิ่งต่างๆ พระอนาคามีและพระอรหันต์เท่านั้นย่อมจะละกิเลสคือความยึดติดด้วยโลภะได้
การเลิกยึดติด จึงไม่ใช่การบอกให้ทำแล้วจะเลิกยึดติดได้ แต่เป็นเรื่องของปัญญา และปัญญาก็มีหลายระดับ ปัญญาระดับสูงถึงระดับพระอนาคามีจึงจะละความยึดติดติดข้องในสิ่งต่างๆ ได้ ซึ่งก่อนที่จะมีปัญญาถึงระดับพระอนาคามี ก็ต้องเป็นพระสกทาคามี เป็นพระโสดาบันก่อน และกว่าจะเป็นพระโสดาบันก็ต้องได้ปัญญาระดับสูง อันเกิดจากการฟังธรรมในหนทางที่ถูกต้อง ดังนั้นจะต้องเริ่มจากเหตุที่ถูกให้เกิดปัญญา คือการฟังพระธรรม
เราทุกข์ ก็อยากให้หายทุกข์เร็วๆ แต่หากไม่มีปัญญาทำอย่างไรก็ไม่หายทุกข์ และก็ต้องทุกข์ซ้ำซากอยู่ร่ำไป ขอให้เริ่มจากเหตุที่ถูกคือการศึกษาพระธรรม ฟังพระธรรม ทุกคนล้วนมีความทุกข์ แต่ผู้มีความทุกข์แล้วควรแสวงหาประทีปคือปัญญาในการดับทุกข์ โดยเริ่มจากการฟังให้เข้าใจ.
