การดำเนินชีวิตของแต่ละคน จากที่เป็นไปด้วยความไม่รู้ จึงมีอกุศลเป็นส่วนใหญ่เป็นตัวนำพาให้ไปในทางต่ำ เมื่อมีโอกาสได้ฟังพระธรรมศึกษาพระธรรม แล้วมีความเข้าใจที่ถูกต้อง ชีวิตก็เปลี่ยนไปในทางกุศลมากขึ้น และมากขึ้นเป็นลำดับ ตามกำลังของความรู้ความเข้าใจ หรือปัญญาที่เจริญขึ้นนั่นเอง
ลูกศิษย์กับอาจารย์
ในชีวิตประจำวัน แต่ละคนย่อมมีชีวิตที่เป็นไปด้วยอำนาจของอกุศลเป็นส่วนใหญ่ มีทั้งโลภะบ้าง โทสะบ้าง โมหะบ้าง ตามการสะสมมาของแต่ละบุคคล ซึ่งจะเป็นไปในกุศลก็มีบ้าง แต่เป็นส่วนน้อย
จากพระสูตรที่ว่าด้วย ลูกศิษย์กับอาจารย์ โดยนัยที่เป็นกิเลสนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงว่า บุคคลผู้ที่ยังมีอันเตวาสิก (ลูกศิษย์) นั้นคือผู้ที่เมื่อเห็นรูปด้วยตา ได้ยินเสียงด้วยหู ได้กลิ่นด้วยจมูก ลิ้มรสด้วยลิ้น ถูกต้องโผฏฐัพพะด้วยกาย รู้ธัมมารมณ์ด้วยใจ แล้วอกุศลธรรมเกิดขึ้น อกุศลธรรมนั้นย่อมอยู่ภายในบุคคลนั้น ไปด้วยกัน ไม่ว่าจะไปที่ไหนก็ตาม อกุศลธรรมนั้นไม่ได้อยู่นอกตัว ไม่ได้อยู่ไกล แต่ไปด้วยกันทุกหนทุกแห่ง เพราะฉะนั้น อกุศลธรรมที่อยู่ภายในจิตของบุคคลนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้า จึงตรัสเรียกบุคคลนั้นว่า มีอันเตวาสิก คือมีลูกศิษย์ และเมื่ออกุศลธรรมอันลามกครอบงำบุคคลนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้า จึงตรัสเรียกบุคคลผู้มีอกุศลธรรมอันลามกครอบงำว่า มีอาจารย์ กล่าวคือ เป็นผู้ที่คอยให้ทำอย่างนั้น คอยให้ทำอย่างนี้ เชื่ออกุศลทุกอย่างที่มีอยู่ในใจ ถ้ามีโลภะ ถูกโลภะครอบงำแล้ว จะให้ทำอะไรๆ ก็ทำ ซึ่งเป็นอกุศลของตนเอง โลภะที่มีอยู่ในใจ เป็นอาจารย์คอยให้ทำสิ่งนั้น สิ่งนี้ ครอบงำบังคับบัญชาให้แสวงหา ให้ทำสิ่งต่างๆ เพราะฉะนั้น จึงแสดงให้ว่า ผู้ที่ยังมีกิเลสนั้น เป็นผู้ที่มีทั้งลูกศิษย์ และอาจารย์ เพราะเหตุว่ากิเลสนั้นมีกำลังก็ทำให้ครอบงำจิตใจ ทำให้ประพฤติเป็นไปตามที่อาจารย์ คือกิเลส ตราบใดที่ยังมีกิเลส ก็ยังไม่พ้นไปจากกองทุกข์ทั้งปวง แต่บุคคลผู้ไม่มีลูกศิษย์ ไม่มีอาจารย์ คือบุคคลผู้ไม่มีกิเลส ไม่ถูกกิเลสอกุศลครอบงำ จึงเป็นผู้อยู่เป็นสุขในที่ทั้งปวง เนื่องจากว่าไม่ถูกกิเลสเสียดแทงจิตอีกต่อไป
ไม่ใช่เพียงโลภะเท่านั้นที่เป็นอาจารย์และศิษย์ อกุศลธรรมประการอื่นๆ ด้วย เพราะศิษย์หมายถึง สิ่งที่เกิดขึ้นภายในจิต อันมีอกุศลธรรมประการต่างๆ และอาจารย์ หมายถึง อกุศลธรรมประการต่างๆ แม้โทสะเกิดขึ้นก็ทำให้มีการกระทำตามกำลังของ โทสะ เป็นต้น
พระพุทธเจ้าทรงแสดงว่า ผู้ที่มีอาจารย์และศิษย์ คือ เมื่อเห็น ได้ยิน… คิดนึกแล้ว อกุศลเกิดขึ้น มีอาจารย์และศิษย์ อยู่เป็นทุกข์ เพราะไม่พ้นจากความอิสระคืออำนาจของกิเลสและจะต้องวนเวียนไปในสังสารวัฏฏ์ ตราบใดที่ยังมีอาจารย์และศิษย์ที่เป็นอกุศลธรรม ดังนั้พระอรหันต์เท่านั้นที่จะไม่มีอาจารย์และศิษย์ที่เป็นอกุศลธรรมเลย ซึ่งหนทางที่จะไม่มีอาจารย์และศิษย์คือการอบรมปัญญารู้ความจริงของสภาพธรรมที่มีในขณะนี้ว่าเป็นธรรมไม่ใช่เรา โดยเริ่มจากการฟังพะรธรรมให้เข้าใจ
จุดประสงค์ของการฟังพระธรรมศึกษาพระธรรม อบรมเจริญปัญญาในชีวิตประจำวัน เพื่อความเข้าใจถูกเห็นถูก เพื่อละคลายความไม่รู้ เมื่อปัญญาเจริญขึ้น คมกล้าขึ้นก็สามารถดับกิเลสทั้งหลายทั้งปวงได้ในที่สุด ซึ่งจะทำให้เป็นผู้ไม่มีทั้งลูกศิษย์ และ ไม่มีทั้งอาจารย์ กล่าวคือไม่มีกิเลสนั่นเอง.
