เห็นคุณของพระธรรม ว่า อนุเคราะห์ให้ชีวิตทั้งชีวิต ซึ่งเกิดมานานแสนนานในสังสารวัฏฏ์ได้มีโอกาสได้รู้ความจริงซึ่งยากที่จะรู้ เมื่อรู้แล้วก็เห็นประโยชน์อย่างยิ่ง ไม่ได้เบื่อหน่าย ไม่ได้ท้อถอย แต่รู้ว่าชีวิตควรจะดำเนินไปอย่างไร ที่ขาดไม่ได้คือการที่จะได้เข้าใจธรรม เท่าที่จะมีโอกาสตามเหตุตามปัจจัย
โอกาสที่ประเสริฐ
สิ่งที่ชาวโลกขาดแคลน คือความเข้าใจพระธรรม ที่เป็นเช่นนี้เพราะไม่รู้จัก เพราะไม่เคยได้ฟัง เพราะไม่ได้สะสมมา ที่จะศรัทธาและสนใจ ไม่ใช่ว่าพระธรรมไม่มี แต่ว่าสนใจที่จะศึกษาสนใจที่จะฟังหรือไม่ สำหรับผู้ที่ไม่มีโอกาสก็มาก ไม่มีโอกาสที่จะได้ฟังเลย แล้วก็พอมีโอกาส ก็แล้วแต่ว่าสะสมมาที่จะเห็นประโยชน์มากน้อยแค่ไหน เพราะว่าถึงแม้ฟัง ก็ยังเบื่อได้ ฟังมากไป แล้วทำอย่างอื่น ทั้งหมดเป็นธรรมะ แต่ว่ากว่าจะรู้จริงๆ ว่าเป็นธรรมะทั้งหมดตั้งแต่เกิดจนตายก็จะต้องค่อยๆ เข้าใจว่าธรรมะคือสิ่งที่มีจริงๆ ทุกขณะ ไม่ต้องเลือก ไม่ต้องคอย ไม่ต้องไปทำอะไร แล้วก็ไม่ต้องหวัง เพราะตอนที่ไม่ได้ฟังธรรมเลย ชีวิตก็ดำเนินมาเป็นไปจนถึง ณ วันนี้ ตามเหตุตามปัจจัย เพราะฉะนั้น เมื่อมีความเข้าใจธรรม จะไปเปลี่ยนแปลงเหตุที่จะให้ชีวิตดำเนินต่อไปไม่ได้ เพราะว่าทุกขณะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย แต่เพิ่มความเห็นถูกความเข้าใจถูกว่าทั้งหมดเป็นธรรมะ ซึ่งไม่อยู่ในอำนาจบังคับบัญชาของใคร เมื่อมีเหตุพร้อมที่จะให้ผลเกิดเมื่อไหร่ ผลที่เกิดก็ต้องเกิด เปลี่ยนแปลงไม่ได้ ไม่ว่าจะเป็นธรรมะที่เป็นฝ่ายที่น่าพอใจ หรือไม่น่าพอใจ แต่คนที่เข้าใจธรรมะแล้ว ไม่หวั่นไหว เพราะว่ารู้จริงๆ ว่าเป็นธรรมะ แต่ถ้าลืม หวั่นไหวด้วยโลภะบ้าง ด้วยโทสะบ้าง เพราะฉะนั้น จะเห็นได้ว่า ความเข้าใจธรรม จะมีได้ต่อเมื่อฟังแล้วไม่ลืม ถึงลืมก็ฟังอีก เข้าใจอีกไปเรื่อยๆ จนกว่าจะมีความมั่นคง
ถ้าชาตินี้ไม่เคยสนใจคำของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเลย ตายไปมีโอกาสที่จะได้ฟังอีกหรือไม่ จะได้ฟังคำของผู้ที่ประเสริฐที่สุดที่ไม่มีผู้ใดเปรียบได้อีกไหม ก็หมดโอกาส เพราะฉะนั้น โอกาสที่ยังเหลืออยู่ที่ประเสริฐที่สุด ก็คือได้ฟังสิ่งซึ่งเป็นความจริงถึงที่สุด ซึ่งจะติดตามไป เป็นประโยชน์อย่างยิ่งที่จะเข้าใจตรง อะไรถูก อะไรผิด อะไรดี อะไรชั่ว อะไรจริง อะไรเท็จ เพราะฉะนั้น การรู้ความจริงเป็นสิ่งที่ประเสริฐที่สุด ทำให้คนนั้นเป็นคนที่ตรง เมื่อเป็นคนตรง จะไม่เห็นผิดเป็นชอบ จะไม่เห็นชั่วเป็นดี แล้วก็สามารถที่จะตรงจนละสิ่งที่ชั่วได้ เพราะฉะนั้น สิ่งที่ดีทั้งหมดก็จะทำให้ค่อยๆ ดีขึ้นๆ จนกระทั่งรู้ความจริงถึงที่สุด สามารถที่จะดับสิ่งที่ไม่ดีได้ทั้งหมด เพราะฉะนั้นสิ่งที่ควรที่สุดก่อนจะจากโลกนี้ก็คือ ได้ฟังพระธรรมด้วยความเคารพอย่างยิ่ง เป็นผู้ตรงที่จะเข้าใจคำที่ลึกซึ้งให้ถูกต้อง เพื่อต่อไปมีโอกาสจะได้ฟังอีก เหมือนขณะนี้ไม่ใช่บังเอิญ แต่ว่าเมื่อมีการที่มีโอกาสที่จะได้ฟัง ก็ต้องรู้ว่าเป็นผลของการที่ได้ทำไว้ที่จะได้ฟังคำจริงทุกคำแล้วค่อยๆ เข้าใจขึ้นๆ
การได้เกิดมาเป็นมนุษย์ มีโอกาสได้ฟังพระธรรมศึกษาพระธรรมอบรมเจริญปัญญา คือความเข้าใจถูกเห็นถูก อันเป็นเหตุที่จะนำมาซึ่งความเจริญในกุศลธรรมทุกประการ เพราะปัญญานำไปในกิจทั้งปวงที่ดีงาม อุปการะเกื้อกูลให้คุณความดีเจริญขึ้น เป็นไปเพื่อขัดเกลาละคลายกิเลสที่สะสมมามากในสังสารวัฏฏ์ นั่นคือ ชีวิตที่ดำเนินไปด้วยปัญญา ประเสริฐ.
