พระธรรมที่ทรงแสดงเป็นสัจธรรม เป็นของจริงที่พิสูจน์ได้ แม้แต่กิเลสของตน เอง ก็เป็นแต่เพียงสภาพธรรมซึ่งเหมือนๆ กัน เช่น ความพอใจยินดี ซึ่งเป็นโลภะ ไม่ว่า จะเป็นเด็ก เป็นผู้ใหญ่ ชาติศาสนาใดๆ โลภะก็คือโลภะเหมือนกัน ไม่เปลี่ยนแปลง เป็นอย่างอื่น
ธรรมะ
การที่ได้มีโอกาสเข้าใจแม้แต่คำว่า ธรรมะ ก่อนฟังธรรมะ ไม่รู้จักคำที่พูด จากความที่ไม่รู้เลย แล้วก็จะมีการที่สามารถค่อยๆ เข้าใจถูก เห็นคุณค่าของการที่มีชีวิตที่เกิดมาแล้ว มีโอกาสได้เข้าใจความจริง เพราะเหตุว่า การตรัสรู้ของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นการทรงตรัสรู้สิ่งที่มีจริงๆ ทุกขณะ อย่างละเอียด ลึกซึ้ง ถึงที่สุด เพราะฉะนั้น การฟังพระธรรม “ไม่เผิน” ถ้าเป็นผู้ที่จะได้ประโยชน์จากการฟังพระธรรมจริงๆ ก็คือว่า แม้แต่คำว่า “ธรรมะ” คือ อะไร ท่านทั้งหลายฟังธรรมะ มามากน้อยเท่าไหร่ หรือว่าอ่านหนังสือธรรมะมากน้อยเท่าไหร่ แต่อย่างไรก็ตาม ถึงจะอ่านมาแล้วมาก แต่ต้องเป็นความรู้ของตนเองใน “แต่ละคำ” เช่น คำว่าพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ทรงตรัสรู้ความจริงถึงที่สุด โดยประการทั้งปวง ซึ่งใครก็ไม่สามารถจะรู้ได้ นี่คือบุคคลนี้ที่เรากำลังจะได้ฟัง “คำ” ของพระองค์ “แต่ละคำ”
ถ้าไม่มีการตรัสรู้ของพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จะไม่มีการได้ยินได้ฟังพระธรรมเลย เพราะฉะนั้น การได้ยินได้ฟังพระธรรม ก็ต้องเป็นผู้ที่เข้าใจก่อนว่า ธรรมะ คืออะไร เพราะว่ากำลังฟังธรรมะ ก็ต้องรู้ว่า ธรรมะคืออะไร มิฉะนั้นแล้วฟังธรรมะ แต่ไม่รู้ว่าธรรมะคืออะไร ก็จะไม่ได้ประโยชน์ ประโยชน์จริงๆ ก็คือว่า เข้าใจแต่ละคำ เช่น คำว่า “ธรรมะ” ธรรมะคือสิ่งที่มีจริง ถ้าไม่มีจริงพระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าจะตรัสรู้อะไร ไม่มีทางเป็นไปได้ เพราะฉะนั้น ต้องตรัสรู้สิ่งที่มีจริง แต่ว่าชาวเมืองมคธ ไม่ได้พูดคำภาษาไทย พระผู้มีพระภาคฯ ทรงแสดงธรรมะคือแสดงความจริงของสิ่งที่มีจริงทุกขณะ ทุกกาลสมัย ไม่ว่าในอดีตหรือปัจจุบันหรืออนาคต “ความจริง” เปลี่ยนแปลงไม่ได้ ความจริงต้องเป็นความจริง
คำว่า “ธรรมะ” ในภาษาบาลีซึ่งเป็น ภาษาของ ชาวมคธที่ใช้ภาษาบาลี พระผู้มีพระภาคฯทรงแสดงธรรมะในภาษานั้น แต่คนไทยชินหูกับคำที่เราเอามาจากภาษาบาลี แต่ว่าไม่ได้เข้าใจจริงๆ ว่าหมายความว่าอะไร เพราะฉะนั้นให้มีความเข้าใจที่ถูกต้องว่า ธรรมะคือสิ่งที่มีจริง เดี๋ยวนี้มีไหม ถ้าเดี๋ยวนี้มีจริง สิ่งนั้นแหละ ภาษาบาลีใช้คำว่าธรรมะ
เดี๋ยวนี้ อะไรมีจริง ทุกอย่างที่มีจริงเป็นธรรมะ “เห็น” กำลังเห็น เป็นธรรมะแน่นอน เพราะมีจริงๆ “ได้ยิน” ขณะนี้ก็เป็นธรรมะแน่นอน เพราะเหตุว่ามี “เสียง” ที่กำลังปรากฏ ในขณะที่ได้ยิน กำลัง “คิด” ก็เป็นธรรมะ เพราะฉะนั้น เริ่มฟังคำ แล้วก็เข้าใจความหมาย ในคำที่เราพูดเราใช้มานาน แต่ว่าไม่ได้เข้าใจจริงๆ.
